I-Action SA ayihlonizi ngodaba lwezifikanamthwalo
Akwethusanga ukuthi eqhulwini lwezethembiso zokhetho eqenjini i-Action SA bakhulume ngabazokwenza ukuqinisa ezokuphepha nokuvimbela ukungena kwabantu bangaphandle ngokungemthetho kuleli.
Kusuka eseyiMeya eGoli umholi we-Action SA uMnu uHerman Mashaba wayengahlonizi ukuthi iNingizimu Afrika igubuzelwe ubugebengu, izidakamizwa nokwaphulwa komthetho nje yingoba kunabantu abaningi bangaphandle abangena ngokungemthetho.
Nguye lo mholi owaqala umkhankaso wokuba kukhishwe bonke abokufika emabhilidini amadala enkabeni yeGoli abase bewaphendule amakhaya bewadla ngo ‘dli’. Namanje uMashaba usamile ekutheni abokufika abakuleli ngaphandle kwezimvume kumele babuyiselwe emuva.
Ekhuluma emuva komcimbi wokwethulwa kwezethembiso zokhetho uMgqugquzeli kazwelonke waleli qembu uMnu uMichael Beamont uthe iNingizimu Afrika isiyizwe elilahlekelwe isithunzi, abantu bokufika bayachanasa.
Ngaphandle kokuqiniswa kwezokuphepha nokutshalwa kwesibalo esithe xaxa samasosha emingceleni, i-Action SA, le nhlangano yethembiso ukuqhamuka nohlelo olubizwa nge-Opportunity Fund oluzothatha indawo yohlelo lokufukulwa kwabohlanga kwezomnotho iBlack Economic Empowerment (BEE).
EzikaMashaba ziphinde zathembisa ukuthi isibonelelo sabantu abangasebenzi izosinyusa sifinyelele kuma-R790 ngenyanga. Umbuzo omkhulu ngothi leli qembu lizoyithathaphi imali engaka njengoba umnotho wezwe untengantenga.
Ukunqandwa kwabokufika
Leli qembu lithi alihlonizi ngokuthi abokufika kuleli kumele kube ngabantu abazoletha ushintsho ngoba benamakhono angekho kuleli, kungabi ngabantu abazokwandisa ubugebengu.
“Uhlelo lokukhishwa kwama visa sizoluguqula ukuze kube lula kubantu bangaphandle ukungena ezweni ngendlela esemthethweni, ikakhulukazi kulabo abazofika namakhona angekho kuleli. Ngalokho izwe lizohlomula nasemkhakheni wezokuvakasha nokutshalwa kwezimali ngabantu abaphuma ngaphandle”.
UMashaba uthe abantu bangaphandle abalahlwe amacala emazweni abo angeke bananaze ukubabuyisela emazweni abo.
Ukongiwa kwemali nemisebenzi
UBeaumont uthe iningi imali eNingizimu Afrika ukuthi nje isetshenziswa ngendlela engaqondile. “Uma kungehliswa isibalo sabantu abagadwa yizimoto ezinamalambu aluhlaza, kuncishiswe izinkambo eziningi ezingenasidingo iningi imali engongiwa”.
Ekhuluma namalungu aleli qembu uMashaba uthe uhambe emazwini kaBeaumont ethi uma benganikwa ithuba lokuphatha bangakwazi ukuthi kuqambe kushaya unyaka wezi-2029 sebedale amathuba emisebenzi ayizigidi ezi-4,8. Leli qembu lithi imali eyizigidigidi ezi-R3,7 ebekelwe eceleni ukugada izitatanyiswa iyothathwa ifakwe ngaphansi kwezinhlelo zokuqinisa ukuphepha emphakathini uma i-Action SA ingena emandleni.
Ukunqamuka kukagesi
Kuwona wonke amaqembu asethule izethembiso zokhetho, udaba lokunqamuka kukagesi alusali ngaphandle. Kumanje izwe lisesigabeni sesibili sokunqamuka kukagesi. I-Action SA ithembisa ukuqeda ukunqanyulwa kukagesi esikhathini esiyminyaka emibili emuva kokhetho. Kulokhu uMashaba uqhamuke nezisombululo njengokuqala ngokulwa nenkohlakalo kwa-Eskom, ukwethula izinhlelo ezintsha zokukhiqiza ugesi nokugqugquzela ukuthi zandiswe izinhlaka ezikhiqiza ugesi.
I-Action SA ibalule amaphuzu ali-18 amqoka lapho izoqinisa khona uma inikwa ithuba ukuze kuhlomule abantu bakulelizwe. Elinye lalamaphuzu ukuncishiswa kwekhabhinethi kube nongqongqoshe abangama-20 kuqedwe ngezikhundla zamasekela ongqongqoshe.
“Abantu baseNingizimu Afrika bafuna uhulumeni abazowethemba, ongacwasi njengoba sekucacile ukuthi i-ANC yehlulekile. Izethembiso zethu aziyona nje imfeketho nezifiso kodwa ziyinto ebambekayo nesuke ilindelekile ngaphansi kukahulumeni osuke ukhethwe ngabantu ngoba bewethemba,” kusho uMashaba. Leli qembu lingelesithupha kwamakhulu ezweni, kuzobe kungokokuqala ukuba lungenele ukhetho kuzwelonke njengoba lasungulwa ngowezi-2020 uMashaba exebuka kuDemocratic Alliance.