Imbongi ibuka ukuthi kobe kunjani eminyakeni ezayo esikhungweni semfundo saseRoma
Zithi izindunankulu
Mangihlale phansi ngisho,
Ngibhonse njengenkomazi
Ibuya iqond’ ekhaya
Laph’ ilanga lisenzansi,
Linjengezintomb’ ezinhle
Zihlab’ umshungu ntambama,
Zisuk’ eMhlathuze ziya
Zoganel’ eMhlathuzane,
Zishiy’ umbuso kwaZulu.
Bath’ abemfundo mangisho,
Mangiland’ umkhondo wazo
Lapho zendela ngakhona,
Ngingakhohlwa yiminyaka
Zaphum’ emakhay’ oyise.
Yebo lalela-ke Mame,
Nawe mfokaz’ ongathandi,
Oth’ ufika ngaseBhayi
Wanqathuza ngamaLoma
Ngob’ ufun’ uZibusele.
Kunamhla ngihlabelela
Ngezibongo zabantwana
Abadukelwa ngumhlaba,
Bandinda kant’ emakhaya
Baboph’ imithwalo beqa,
Bahamba bashay’ uthuli.
Namanxiw’ awoyisemkhulu,
Nezihlobo zamagazi,
Nomhlab’ othel’ izithelo,
Nelanga lemin’ ehlobo,
Nenyang’ enhle yobusika –
Bahamba beyishiy’ emva.
Badabul’ amanz’ olwandle,
Bayobhekana nomkhonto
Owakhalis’ amaBhunu,
Newis’ elaxosh’ iNgisi
Liphethwe oMasiphula
Phakathi kwesidlavela
Semizi ngaseSandlwana.
Ye! Beza bazibonela.
Bheka ngaphansi komuzi
Obuswa ngamathong’ odwa,
Ngababona behlangana
OMakhedama noJama,
Behlangana namathongo
Ezwe laseJalimani,
Benz’ isinqum’ esikhulu
Beth’ uZulu makakholwe,
Nay’ ahambe ngenkambiso
Yezizw’ ezapholofithwa
Ithole lokaLangeni.
Baya bathint’ inhliziyo
Enesihe kaFulansi,
Wahlabeka walalela.
Wabeya zibe bamphehla,
Wabeya thule bamhlaba.
Waboniswa ngamaphupho
Izindonga ezibomvu.
Ngizibona ngikhumbule
UMgungundlovu kaZulu.
Phakathi kwazo wabona
Kuphethuz’ izizwe zonke,
Zimnyama, ngisho nonwele
Luqoqene njengolwemvu.
Wezwa zikhulum’ ulimi
Olunobuqhawaxhiwa,
Zigqok’ izikhumba zodwa,
Zihlom’ umkhonto nenduku.
Kwathi laph’ ebuk’ amehlo
Wabon’ ukulangazela
Kwemiphefumulo yazo,
Ilangazel’ ukukhanya
Okwase kuphum’ enzansi
Kuphethwe ngoGilawoti
NoLindile noLandamu.
Wahlabeka kwas’ ebopha;
Wafika eSibubulungu
Wathelwa ngamanz’ oMtate,
Wafunga ngabaphezulu
Ezinikela kuZulu.
Laph’amagqum’ anodumo
Elulek’ eMkhambathini
Ebalwa ngenkulungwane
Eqonde ngempumalanga,
Uyobona nesikole
Sephupho likaFulansi.
Ephusheni lakhe wezwa,
Wabon’ izinsizw’ ezine
Ziba zinde ngamakhanda,
Ziphawulwe ngezimpawu
Ezagcoba yen’ eLoma.
Wabuka wamangaliswa.
Wafika eMhlathuzane
Wabon’ uKhofi kaMnganga,
Wamephuc’ umutsha wakhe,
Wawusulel’ ezaleni;
Wahlangana noMabhabha
Abathe uzalwa nguMuthwa,
Wamkhininda amahawu,
Wabaguqul’ ononhlevu.
Kwaqhamuk’ uPelepele
Omehl’ anjengomthakathi
Othakath’ umfan’ ekhanda:
Wathakath’ okaWeseli,
Wathakath’ okaGumede,
Baphenduk’ amalangabi
Behlangene noSavela
Abazalwa ngawoMbhele.
Thula mfana fun’ angizwe
Kanti sihleba sodwana!
Uy’ uPelepele lona
Kanye namabutho akhe,
Bathath’ imithi kwaBhaca!
Ngathi ngimbona weza
Nenkinsela yakwaKhathi
Ezimbulunga ngathehlo
Njengesikhohlokhohlwane
Esigagul’ inkulumo
Odengezini lwemfundo.
Halala, Makhehlandini!
Kwem’ izinsizwa zingemi
Kwasinwa kwafik’ uHuzi’
Qgolwe ngapha kwaXhosa
Esegazingwe zinhlupho
Nomhlaba wamdons’ ingqondo.
Yibo laba thina Zulu
Bekanye noBhulayindi,
Abahudule imbiba
Sasale sathungathisa
Amaqangqa namabhansi,
Ngezincwadi zenkalipho
Esifakan’ inlilomo
Ngazo ngisho nanamuhla.
Amaqangqa oCaluza
Abacab’ ithambo lakho,
Bavuka bengom’ ingoma,
Bayidons’ umlando wayo
Kulel’ izwe lama wele
Abathi siyalithanda,
Silithandil’ iAfrika.
Amaqangqa ngamagagu
ONgcobo noMayathula
Abaqhwish’ eWendolina.
Nawe ntokazi kaHwanqa
Uyintwasahlobo njalo
Ngokuchumis’ isikole,
Nom’ ungayaphi namuhla
Uyindaba yamagudu.
Uyinxusa lembukiso
KoNanda noManzimtoti.
Ungikhumbuza noJuba
Olele namhl’ engcwabeni
Khona laph’ eMariannhill.
Ungikhumbuz’ oSiziwe
Abalele phans’ eMvoti
Benempunga kaMakhwatha.
Yebo, bonke balaliswe
Benesandla sakhe lona
Opheth’ isikole namhla.
Ngaye bangitshela bathi
Wancelis’ uC.A.U.,
Wawunik’ ubis’ oluhle
Eluseng’ enkomazini
UmAfrika kwezakwethu.
Sisabheke lukhudlwana,
Sininqamanqisa njalo
Namaqhawe awoHuzi’
Agiye ngomutsha wendoda,
Aphuma kwakhal’ abantu.
Izimfunda zeminyaka
Elishumi nesihlanu
Zasala ziyisikheme.
Giyani nani hafana!
Sinani mantombazana!
Livuliwe igabavu,
Izindonga ezibomvu
Zincencetha izinsinibi,
Nomoya wasenyakatho
Uphefumula ngesihle.
Yiw’ umoya wamathongo
Angikhumbuz’ amagama
Ezinsizwa ezindala:
INgcayi kaFelekisi
Eyafika ilibhungu;
OMnyakana bayibamba
Bayigoba bayiphotha,
Bayigcob’ ekhand’ izimvu.
Yima wena weNkoloyi
Osunjengedlozi lethu!
Khonza lapho koMancinza
Abasathamel’ ilanga
Lomthunzi wakwaFulansi!
Ziyakhonza izimaku
ZikaZulu noMshweshwe,
Zehla phausi koThukela,
Zehla oKhahlamba oSuthu,
Zijubelana ngodumo
Lwale minyak’ eminingi
Emashum’ ayisihlanu.
Ziyakhonza izinsizwa
ZawoKheswa noMarti Zulu,
ZawoHaller kwaKhumalo
Engizwe beklay’ amanzi
Beqond’ ukwakh’ eMzimkhulu,
Ngant’ owabo eMnambithi
Bayokwakh’ elakwaNgwenya.
Ngezwa ngamagam’ oGuma
BaseMvoti, nawoMade
EPholela, nawoCele
Bebhema noMasheshisa
Umphongolo womAfrika.
Bangitshela ngoShelela
NangoMsomi kaPhingoshe,
Bath’ izona zinkubele
Zesikole noMdadane.
Bheka ngiwahlabelela
Amagama obudala
Benu, ayofundwa
Yisizukulwane senu.
Uthi Nduna mangibhale,
Ngibal’ umsebenz’ omkhulu
WawoPhali kaNdokweni
Owathuth’ izisebenzi
ZeNkosi yangaphezulu;
NawoFosholo kaDube
Ababekwa ubuduna;
NoVuma kaSikhunyana,
OMagogoda noMagodola,
NoNdamana wakwaZungu –
Wena Ndlu yakwaFulansi
Owabashwabadelisa
Okwendoda idl’ imfino!
Ngiyobal’ oFata Ngidi
Abasendulele sonke,
Nawo mufi kaMantshonga.
Hawu, ngoba wena Mhlaba
Kawunoni ngamagagu
Ezingane zawobaba.
Kade wawuwaqhobozela!
Phezulu ezintabeni
Naphansi ezingodini,
Namhla sekukhon’ itbambo
Labantwana besikole
Sakho qhawe namaLoma.
Naphezulu nangaphansi
NgjyaIiw’ igama lakho
Belihlokomisa njalo
Njengomsindo wempomphoma,
Nokugobhoza komfula
Okumiyo kungathuli.
Okwakho ukugobhoza
Kuphalaze kwafika
Odlebeni lwendodana
KaNodliw’ engaginyeki,
Owahlula izizwe zonke,
Wasithela ngezintaba
Ezimbozwe ngufasimbe.
Yebo, ufike wakhonywa
Kwezakh’ izindonga sezwa.
Nathi ngokwethu sokhonya
Noma singezwiwe namhla.
Siyokhonya size sife sibubula size sife.
Sibubula ngamagama ayinjongo yakho njalo.
Uthi “ Ora et Labora”
Khathisimbe kuyofika oqaphelisayo ngeso,
Awuboni umsebenzana esashiya siwuqalile,
Awutshele abaphilayo bawushayele amahlombe.
Lapho siyobuya sime,
Singene ezinhliziyweni zabanye phakathi kwethu,
Bathath’ ezinyathelweni zawoMnganga benoMbele,
Njengoba oMakhedama benzile kanye noJama.
Siyobuya njengomoya wamathongo namadlozi sifukamele isikole.
Lapho wena mfana uzwa umoy’ uwahlaz’ ihlamvu,
Uhweleza phezu kwendlu ophahleni ebusuku
Yebo kobe kuyithina sikuphuphisa amaphupho
Amamathekis’ ingane oyibona izelw’ ihleka engathi kuvuleka izulu
Evela kulona futhi.
Bosukuma mfan’ uvuke uthath’ usib;
Oluloba umcabango nezindaba esiyokunika zona,
Sizithol’ emathongweni awoFulansi noNgcayi
Eminyakeni ezayo engamashum’ ayisihlanu.

